Aholi jon boshiga 2,3 m² koʻkalamzor: Toshkentda qaysi meʼyor haqiqiy

2024 yilda SAD studiyasi Toshkent aholisining har bir kishisiga qancha koʻkalamzorlashtirilgan hudud toʻgʻri kelishini hisobladi. Natija taxminan 2,3 m² boʻldi. Gazeta.uz bu hisobni 2026 yil 11 avgustda keltirdi.

Shahar hokimiyati ham shunga yaqin raqamni aytadi. Toshkent hokimi Shavkat Umurzoqov 2026 yil oktyabrida har bir aholiga taxminan 2 m² toʻgʻri kelishini aytdi. Ikki mustaqil hisob kattalik tartibida mos keldi. Yagona metodikasi boʻlmagan koʻrsatkich uchun bu ham natija.

Endi bu raqam nima bilan solishtirilishi haqida.

Oʻn kvadrat metr. Eng koʻp uchraydigan raqam. Odatda uni Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotiga nisbat beradilar — baʼzan 9 m², baʼzan 10. Birlamchi manbani topishga urinib koʻrgan tadqiqotchilar JSST rasmiy nashrlarida bunday tavsiyani topmadilar. Tashkilot aholi jon boshiga koʻkalamzor maydonini dinamikani kuzatish koʻrsatkichi sifatida taklif qiladi, lekin chegaraviy qiymatni aytmaydi.

Shu bilan birga 10 m² raqami Oʻzbekistonda haqiqatan mavjud, faqat uning kelib chiqishi boshqa. Bu davlat maqsadi: 2030 yilga qadar koʻkalamzor hududlarni aholi jon boshiga 10 m² ga yetkazish va umumiy koʻkalamzorlashtirishni 30 foizga olib chiqish. Vazifani Prezident 2026 yil aprelida qoʻygan.

Oʻn yetti–oʻn toʻqqiz metr. Hokim taqchillik haqida gapirganda shu meʼyorga tayandi. Bu 2030 yilgi davlat maqsadidan deyarli ikki barobar yuqori. Uning manbasi nashrda koʻrsatilmagan.

Qirq foiz. Amaldagi milliy hujjat — SanPiN RUz № 0339-16 — koʻkalamzorlashtirishni boshqacha meʼyorlaydi: shahar qurilishi chegarasida koʻkalamzor hududlar ulushi kamida 40 foiz, turar joy tumani chegarasida kamida 25 foiz. Meʼyor bor va amal qiladi, faqat u hudud ulushini oʻlchaydi. Foizlarni aholi zichligi maʼlumotlarisiz kvadrat metrga aylantirib boʻlmaydi.

Koʻrsatkich oddiy tuzilgan: koʻkalamzor hududlar maydoni aholi soniga boʻlinadi. Bundan uchta zaif joy kelib chiqadi.

Oʻrtacha qiymat taqsimotni yashiradi. 700 gektarli bitta bogʻi bor shahar va yetti gektardan yuzta skveri bor shahar bir xil natija beradi, lekin ularda yashash butunlay boshqacha.

Surat qismida har kim oʻzinikini hisoblaydi. Magistral yoqasidagi maysazor, kanal qiyaligi, yopiq idora hududi — bularning hammasi rasman koʻkalamzor. Ular hisobga kiradimi yoki yoʻqmi, metodikaga bogʻliq, metodika esa odatda eʼlon qilinmaydi.

Maxraj ham oʻzgaruvchan. Kunduzi markaziy tumanlarda odam kechagiga qaraganda ancha koʻp. Ish soatlaridagi va dam olish kunlaridagi taʼminot — ikki xil kattalik.

Shahar aytayotgan taqchillik gektarda ifodalangan: Olmaota darajasiga chiqish uchun yirik koʻkalamzor va oʻrmon-park hududlaridan taxminan 1000 gektar yetishmaydi. Hozir shaharda jamoat bogʻlari taxminan 893 gektarni tashkil etadi — urbanizatsiya qoʻmitasining 2026 yil mart holatidagi maʼlumoti. 2035–2040 yillarga borib mavjud chegaralarda taxminan 3000 gektar rejalashtirilgan.

Gektarni tekshirib boʻladi: uni xaritada chizish mumkin. Aholi jon boshiga metr esa hosilaviy kattalik.

«Oqsaroy» qarorgohi yonidagi bogʻ taxminan 10 gektar. U shahar aholisi uchun ochilmoqda, perimetr boʻylab deyarli 2 kilometr panjara olib tashlanmoqda. Hudud oʻnlab yillar davomida ham koʻkalamzor, ham yopiq boʻlgan: taʼminot hisobiga kirgan, shahar hayotiga kirmagan.

Bu holat koʻrsatkich bilan voqelik oʻrtasidagi tafovutni koʻrsatadi. Panjara olinganidan aholi jon boshiga metr zarracha oʻzgarmaydi — maydon oʻsha-oʻsha. Yaqin atrofda yashaydiganlar uchun esa hammasi oʻzgaradi.

Bogʻ taxminan 700 gektarlik «yashil marshrut» tarkibiga kirishi kerak: u Magic City, «Anhor-Lokomotiv», Ekopark, Markaziy bogʻ va boshqa koʻkalamzor hududlarni bogʻlaydi. Marshrutning yagona bosh rejasi ishlab chiqilmoqda. SAD studiyasi Toshkent hokimiyatining texnik maslahatchisi sifatida ishtirok etadi.

Aholi jon boshiga maydonni dinamika koʻrsatkichi sifatida qoldirish maʼqul: u sodda, yildan yilga takrorlash oson va shaharni oʻz oʻtmishi bilan solishtirishga yaraydi.

Loyiha qarorlari uchun ikkinchi koʻrsatkich kerak — qulaylik: belgilangan maydondagi koʻkalamzor hudud piyoda yurish masofasida, odatda uch yuz–besh yuz metrda, magistralni kesib oʻtmasdan joylashgan aholi ulushi. U topshiriqqa aylanadi: qayerda skver kerak, qaysi oʻtish joyi mavjud bogʻga yetishga halaqit beradi, qaysi panjara kvartalni toʻgʻri chiziqda ikki yuz metrdagi koʻkalamzordan ajratadi.

Bunday hisob uchun maʼlumotlar shahar ixtiyorida va yopiq emas.

Oʻzgalarning raqamlarini halol tahlil qilish oʻz raqamingga ham shunday munosabatni talab qiladi.

2,3 m² hisobi metodikasiz eʼlon qilingan. Unga tayanish mumkin boʻlishi uchun ikki narsani ochish kerak: suratga nima kirgan — faqat bogʻ va skverlarmi yoki butun koʻkalamzor hududmi, hamda maxrajga qaysi sanadagi qaysi aholi soni olingan. Busiz bizning raqamimiz ham studiya daʼvosi boʻlib qoladi.

Jamoatchilikka maʼlum boʻlmagan uchinchi narsa — Toshkentning hech boʻlmaganda bitta tumani boʻyicha qulaylik hisobi. Biz buni keyingi ish deb bilamiz.